Gustaaf Delahaye keert na zijn vertrek naar Poperinge haast dagelijks terug naar zijn thuisstad, met dank aan de Friends. In een poging van te redden wat nog te redden valt. Half mei 1915 kijkt hij nog maar eens naar het beeld dat zich voor hem ontvouwt. Het vuur heeft de voorbije week altijd maar verder geraasd door Ieper-stad. Vooral omdat er nu geen mensen meer achtergebleven zijn om de vlammen te bestrijden.
Veel meer dan een puinhoop is er niet overgebleven. Verdwaasd loopt hij door het centrum, de Grote Markt, de Boterstraat, de De Montstraat, Menenstraat, Korte Torhoutstraat, Cartonstraat, de Rijselstraat tot tegen de Sint-Pieterskerk, de Leet, de westzijde van de Dhondtstraat tot aan de Kleermarkt, enz. Al die verwoeste monumenten, de kloosters, de burgerwoningen, het college, de middelbare school, de broeders, de Ierse Dames, de infanteriekazerne en tal van doeningen.
Werkelijk allemaal zijn ze ten prooi gevallen aan het vuur en de vlammen. Meer dan een ruïne stellen ze niet meer voor. Slechts heel zelden rust ergens nog een dakpan op een verdwaasd overgebleven stuk muur. De rest zijn bergen zwart gerookte bakstenen. Kelders die min of meer heelhuids gebleven zijn, liggen er open en bloot bij, met hier en daar hun gesloten brandkasten tussen het puin.
De huizen die dan wel door het vuur gespaard gebleven zijn, liggen nu zomaar te wachten om geplunderd te worden en weerloos tegen de grillen van weer en wind. De verwoesting heeft van Ieper een totale gruwel gemaakt. En ook rondom zorgen de tentakels van de oorlog voor ongeziene taferelen. Tussen Zuidschote en Boezinge bijvoorbeeld is het onmogelijk om door te geraken, het is hier feitelijk nog altijd gevechtsterrein.
Hier heeft eind april nog een strijd gewoed die iets meehad van een veldslag. De omgeving laat dat duidelijk zien. Overal langs de wegen en op het veld zijn nog ten dele bruikbare uitrustingsstukken te zien. Men heeft de dode mensen opgeruimd maar dat gebeurde niet met de dieren. De verliezen waren hier zeer groot. Ook enkele honderden Britse officieren zijn hier gesneuveld.
Grote graven verbergen de gesneuvelden. Van op de top van de Kemmelberg kan men niet naast Ieper kijken. Af en toe schieten grote kolommen zwarte rook omhoog van de gefolterde stad om dan weg te drijven in de richting van Poperinge. De Bosch zijn nog altijd in actie om de stad te verpletteren met hun 17-inch granaten. De rookkolommen smelten samen in een reusachtige wolk die nu over de stad hangt om dan langzaam naar de horizon toe weg te glippen.
De hele stad moet wel in vuur en vlam gestaan hebben, hoewel er geen branden te zien zijn in het scherpe licht. Met het zakken van de zon in het westen neemt de onheilspellende wolk een heel gamma aan kleurvariaties aan. Van diep oranje en goud wegglijdend naar de marge van het diepste paars.
Dit is een fragment uit ‘Het Boek – De Geschiedenis van Ieper’
